Geneza cyklu „Gloria victis” ostatnidzwonek.pl
      Nowele Orzeszkowej | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczeniaopracowaniabohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Lektury -> Nowele Orzeszkowej

Geneza cyklu „Gloria victis”

Problematyka narodowa i patriotyczna zajmuje osobne miejsce w twórczości Orzeszkowej. „Gloria victis” to ostatni cykl nowel poświęcony tej tematyce. W jego skład weszły utwory: „Oni”, „Oficer”, Hekuba”, „Bóg wie kto”, „Gloria victis”. Dzieło pierwotnie miało nosić tytuł „1863”, ale autorka zrezygnowała z tej nazwy nieprzypadkowo. Nie zamierzała rozliczać i oceniać powstania styczniowego, pragnęła wyłącznie ukazać ofiarność powstańców.

[zr]„Pierwotny tytuł („1863”, aktualny podtytuł) wskazywałby, że Orzeszkowa miała zamiar dać syntezę wydarzeń 1863 roku, uchwycić możliwie wszystkie aspekty powstania na Litwie. Ale zrezygnowała z wszechogarniającego spojrzenia, z próby generalnej oceny, aby ukazując jedynie ofiarność powstańców, ich bezgraniczne poświęcenie, mogła w ten sposób silniej zaakcentować naczelną tezę, wyraźnie funkcjonującą w okresie wzajemnych oskarżeń, a mianowicie: „Chwała zwyciężonym”. (J. Detko, Eliza Orzeszkowa, Warszawa 1971)[/zr]

Zbiór powstał na bazie osobistych doświadczeń pisarki, w oparciu o jej wspomnienia, w których próbowała wskrzesić zamierzchły czas młodości, tak ściśle związanej z wydarzeniami roku 1863. Cykl „Gloria victis” powstał po rewolucji 1905 roku. Rozstrzygała się wówczas, tak, jak i w czasach powstania styczniowego, kwestia polskiej wolności. Po przeszło 30 latach, które upłynęły od powstania, jego obraz zacierał się już w świadomości narodu, nierzadko minioną insurekcję oceniano niesprawiedliwie. Orzeszkowa poczuła się w obowiązku sięgnąć do tamtych doniosłych chwil, by przypomnieć je rodakom. Był to kolejny trudny okres w historii narodu polskiego, niepodległość Polski zależna była od zwycięstwa Rosji w rewolucji 1905 roku. Jej upadek spowodował zniechęcenie, bezsilność i apatię, uczucia podobne tym, które towarzyszyły Polakom po klęsce powstania 1863.

Nowelę „Gloria victis” autorka umieściła w całym zbiorze o identycznym tytule. Opowieść miała sławić bohaterów powstania, przypominać o ich poświęceniu, chwalebnej przeszłości, a tym samym wsączać w serca Polaków kolejną kroplę nadziei. Zbiór wydano po śmierci pisarki – w 1910 roku.


[nr]„W okresie kiedy sława powstania styczniowego powtórnie zajęła umysły byłych uczestników tego powstania oraz jego historyków, nowele Orzeszkowej były głosem w dyskusji, sugerowały, że nie należy pomiatać dobrą sławą tych, co zginęli za ojczyznę, uwłaczać ich pamięci, że należy oddać im przede wszystkim hołd, złożyć wyrazy uznania i czci. Taki jest pierwszy obowiązek wobec pokolenia powstańców z 63 roku; stąd też i tytuł zbiorku „Chwała zwyciężonym” doskonale odpowiada jego treściom.” (J. Detko, Eliza Orzeszkowa, Warszawa 1971)[/nr]

Druk zbiorku umożliwiła złagodzona cenzura. Pisarka nie musiała już nadto tuszować treści „językiem ezopowym” (ukrytymi znaczeniami), a przywołując mitologicznych bohaterów (Leonidas, Herkules) oraz stosując „językowy” patos (np. „rycerz Umęczonej” – o Tarłowskim) nadała opowieści szczególny, ceremonialny charakter. Ponadto formę noweli uznała za wystarczającą, by zmieścić w niej „wielkość” historii. W jednym z listów do Konstantego Wojciechowskiego (z 1892 roku) pisała: „Nowela powinna mieć za prawidło ograniczanie się do jak najmniejszej ilości czasu, przestrzeni i zjawisk oraz do przedstawienia obranego przedmiotu jak najmniejszą ilością jak najściślej skoncentrowanych rysów. (...) Nie lata, ale moment, nie życie, ale epizod z życia, nie świat, lecz jego ułamek – są właściwymi dla niej przedmiotami.”



On chce TO zrobić,
a Ty nie jesteś gotowa?

10 zdań, które pomogą Ci
zatrzymać chłopaka przy sobie!

Mój pierwszy raz...

Szybki test:

Zbiór „Gloria victis” wydano po śmierci pisarki:
a) w 1915 roku
b) w 1913 roku
c) w 1910 roku
d) w 1919 roku
Rozwiązanie

Cykl nowel „Gloria victis” miał nosić tytuł:
a) „Oni”
b) „Hekuba”
c) „Bóg wie kto”
d) „1863”
Rozwiązanie

Zobacz inne artykuły:

„A... B... C...”
Streszczenie noweli „A... B... C...”
Czas i miejsce akcji noweli „A... B...C...”
Charakterystyka Joanny Lipskiej
Problematyka noweli „A...B...C...”
Znaczenie tytułu „A... B... C...”
Styl i narracja w noweli „A...B...C....”
Charakterystyka pozostałych bohaterów noweli „A...B...C...”
Motywy literackie w noweli „A...B...C...”
Plan wydarzeń „A...B....C...”
Problem zaborów i rusyfikacji - tło historyczne noweli „A...B...C...”
Najważniejsze cytaty z noweli „A...B...C...”

„Dobra pani”
Streszczenie noweli „Dobra pani”
Czas i miejsce akcji „Dobrej pani”
Charakterystyka Heli
Charakterystyka panny Czernickiej
Charakterystyka Eweliny Krzyckiej
Kompozycja i styl „Dobrej pani” Elizy Orzeszkowej
Problematyka „Dobrej pani”
Znaczenie tytułu „Dobra pani”
Motywy literackie w „Dobrej pani”
Charakterystyka pozostałych bohaterów „Dobrej pani”
Plan wydarzeń „Dobrej pani”
Najważniejsze cytaty z „Dobrej pani”

„Gloria victis”
Streszczenie noweli „Gloria victis” („R. 1863”)
Geneza cyklu „Gloria victis”
Anielka Tarłowska - charakterystyka
Jagmin - charakterystyka
Marian Tarłowski - - charakterystyka
Romuald Traugutt - charakterystyka
Kompozycja i styl (stylizacja mitologiczna i biblijna, styl baśni) w noweli „Gloria victis”
Narracja w noweli „Gloria victis”
Problematyka noweli „Gloria victis”
Znaczenie tytułu „Gloria victis” (podtytuł „R.1863”)
Motywy literackie w „Glorii victis”
Plan wydarzeń noweli „Gloria victis”
Powstanie styczniowe (1863 – 1864) - tło historyczne noweli „Gloria victis”
Romuald Traugutt jako bohater narodowy i czołowa postać noweli „Gloria victis” – szkic historyczny
Najważniejsze cytaty z „Glorii victis”

„Tadeusz”
Streszczenie noweli „Tadeusz” („Obrazek wiejski”)
Tadeusz – charakterystyka
Czas i miejsce akcji noweli „Tadeusz”
Konstrukcja noweli „Tadeusz”
Problematyka noweli „Tadeusz”
Charakterystyka pozostałych bohaterów noweli „Tadeusz”
Znaczenie tytułu i podtytułu noweli „Tadeusz”
Motywy literackie w noweli „Tadeusz”
Plan wydarzeń noweli „Tadeusz”
Najważniejsze cytaty z noweli „Tadeusz”

Inne
Biografia Elizy Orzeszkowej
Nowelistyka Orzeszkowej
Nowela jako gatunek. Wyznaczniki
Kalendarium twórczości Orzeszkowej
Echa powstania styczniowego w twórczości Elizy Orzeszkowej
Bibliografia





Tagi: